Hà Tây từ lâu đã được mệnh danh là "đất trăm nghề", nơi mỗi làng quê đều cất giữ một bí mật riêng trong đôi bàn tay khéo léo của người nghệ nhân. Những sản phẩm làng nghề không chỉ là vật chất hữu hình, mà là sự chắt chiu từ mồ hôi, trí tuệ và cả lòng thành kính đối với tổ tiên, tạo nên một dải lụa văn hóa rực rỡ sắc màu giữa lòng đất học.
Nguồn gốc nghề làm quạt ở đây gắn liền với truyền thuyết về ông tổ nghề Nguyễn Đức Nùng. Từ những ngày sơ khai, nghề đã dần được hình thành và phát triển vững chắc qua nhiều thế hệ nghệ nhân tài hoa.
Chàng Sơn từng có một thời kỳ hoàng kim rực rỡ, đặc biệt là dưới triều Nguyễn và thời Pháp thuộc. Những chiếc quạt tinh xảo không chỉ là vật dụng hàng ngày mà còn vinh dự trở thành vật phẩm tiến vua, hay món quà ngoại giao ý nghĩa. Điều này cho thấy sự đa dạng và kỹ thuật chế tác đỉnh cao của người làng quạt Chàng Sơn thời bấy giờ.
Quy Trình Chế Tác Quạt Giấy Và Quạt Nan Tre
Chọn nguyên liệu: Khởi đầu từ những thanh tre bánh tẻ dẻo dai, sóng đôi cùng xấp giấy dó mịn màng, bền bỉ theo năm tháng.
Chẻ nan: Những thanh tre được chẻ nhỏ đều tăm tắp, đòi hỏi sự khéo léo tuyệt đối để tạo nên độ khít và cân đối cho dáng quạt.
Vót khung: Đôi bàn tay nghệ nhân tỉ mẩn vót nhẵn, uốn cong từng nan tre, dựng nên "bộ khung xương" vững chãi cho tác phẩm.
Dán giấy: Giấy được cắt khéo, dán phẳng phiu lên khung nan bằng thứ keo tự nhiên, đảm bảo sự mượt mà và bền chặt.
Họa sắc: Những nét vẽ về cảnh sắc làng quê, thư pháp hay nhành sen thanh cao chính là lúc người nghệ nhân "thổi hồn" vào cánh quạt.
Hoàn thiện: Sau lớp sơn bóng bảo vệ, từng chi tiết nhỏ được chau chuốt lại lần cuối, sẵn sàng mang gió mát và hơi thở văn hóa đi muôn nơi.
Lụa Vạn Phúc (Hà Đông)
Nằm bên dòng sông Nhuệ hiền hòa, Vạn Phúc tựa như một thước phim chậm về "Cái nôi của lụa tơ tằm đất Kinh Kỳ," nơi vẻ đẹp của lụa Việt được tôn vinh là kiều diễm bậc nhất. Trải qua hơn một thiên niên kỷ thăng trầm, làng nghề vẫn giữ trọn linh hồn của mảnh đất ngàn năm văn hiến qua từng sợi tơ mềm mại, tinh xảo.
"Nắng Sài Gòn anh đi mà chợt mát
Bởi vì em mặc áo lụa Hà Đông
Anh vẫn yêu màu áo ấy vô cùng
Thơ của anh vẫn còn nguyên lụa trắng."
Mặt hàng dệt tơ lụa Vạn Phúc có nhiều loại: lụa, là, gấm, vóc, vân, the, lĩnh, bằng, quế, đoạn, sa, kỳ, cầu, đũi. Khổ vải thường là 90–97 cm. Theo ca dao truyền miệng, nổi tiếng nhất trong các loại lụa Vạn Phúc có lẽ là lụa vân - loại lụa mà hoa văn nổi vân trên mặt lụa mượt.
"The La, lĩnh Bưởi, chồi Phùng
Lụa vân Vạn Phúc, nhiễu vùng Mỗ bên."
Lụa Vạn Phúc mang trong mình đặc tính kỳ diệu của hơi thở đất trời: vấn vương hơi ấm khi đông sang và dịu dàng làn gió mát lúc hè về. Trên nền vải thanh cao ấy, những điển tích như Song Hạc, Thọ Đỉnh hay Tứ Quý không chỉ là hoa văn trang trí, mà là những lời chúc phúc bình an, là nét vẽ chạm vào tâm hồn của người lữ khách nặng lòng với những giá trị xưa cũ.
“Muốn ăn cơm trắng, cá trê
Muốn đội nón lá thì về làng Chuông”
Về thăm Thanh Oai, người lữ khách không khỏi say lòng trước vẻ đẹp thanh khiết của nón lá làng Chuông – một biểu tượng dịu dàng cho tâm hồn người phụ nữ xứ Đoài. Chiếc nón không chỉ đơn thuần là vật che mưa, che nắng mà còn là một tác phẩm nghệ thuật kỳ công, kết tinh từ đôi bàn tay khéo léo và tấm lòng thủy chung với nghề của những người nghệ nhân nơi đây.
Cái hồn của nón làng Chuông nằm ở sự thanh thoát: từ những vòng vành được uốn nắn tròn trịa, đều tăm tắp bằng nan tre dẻo dai, đến lớp lá lụi trắng ngần, mịn màng được khâu bằng những đường kim mũi chỉ li ti, thẳng lối.
Giữa nhịp sống hiện đại hối hả, nón lá làng Chuông vẫn lặng lẽ giữ lấy nhịp thời gian dưới mái đình rêu phong, như một lời nhắc nhớ về vẻ đẹp mộc mạc, thanh tao của quê hương Hà Tây ngàn năm văn hiến.
Tò he Xuân La (Phú Xuyên)
Những Giấc Mơ Màu Từ Bột Gạo
Tiếng còi gỗ tò he vang vọng trong những phiên chợ quê xưa không chỉ là âm thanh của một món đồ chơi, mà là tiếng gọi của ký ức, là niềm tự hào về một nghề truyền thống độc nhất vô nhị tại Việt Nam. Mỗi con tò he nhỏ bé là một thông điệp về sự sáng tạo không ngừng nghỉ, là sự chắt chiu tình yêu của người nghệ nhân dành cho trẻ thơ và cho mảnh hồn làng vẫn luôn bền bỉ cháy sáng qua bao thế hệ.
Mây tre đan Phú Vinh (Chương Mỹ)
Nhịp Đan Cài Giữa Đất Và Người
Không chỉ dừng lại ở những vật dụng sinh hoạt đời thường, nghệ nhân Phú Vinh đã nâng tầm mây tre thành những bức tranh chân dung, những món đồ trang trí tinh xảo mang vẻ đẹp thanh cao, sang trọng.
Mỗi mắt lưới, mỗi đường nan đều chứa đựng sự tỉ mỉ, kiên nhẫn và cái tâm của người làm nghề, biến những sản phẩm mây tre thành "sứ giả" mang hơi thở bình dị của làng quê xứ Đoài đi khắp năm châu. Giữa sự lấn át của những vật liệu hiện đại, mây tre đan Phú Vinh vẫn lặng lẽ tỏa sáng, như sợi dây tình cảm kết nối quá khứ với hiện tại, giữ vẹn nguyên nét duyên thầm và sự bền bỉ của một vùng đất giàu truyền thống.